HAYIRDAN ŞER, ŞERDEN HAYIR ÇIKABİLİR!
(DİJİTALLEŞME ÜZERİNE)
İmtihan için cennetten dünyaya indirilen insan sürekli bir dikkat ve ihtiyat halinde olmalıdır.
İmtihan salonunu düzenleyen zat olmamız gereken bu kesintisiz dikkat ve ihtiyat haline bizi şöyle davet ediyor:
“Size güç gelirse de, üzerinize çarpışmak farz olunmuştur, hoş olmayan bir şey hayırlı gelebilir, hoş olan bir şey de, hayırsız olabilir, Allah bilir, sizlerse bilemezsiniz.” Bakara, 2/216.
İnsana doğuştan yüklenen fücur ve takva (Şems, 91/8) programları eşya içerisinde insan aktif akıl ve kalbi ile ayırt etsin diye iyice birbirine karıştırılmıştır.
Tabii ki helal ve haram bellidir, aradaki şüpheleri tespit için de yine aktif bir akıl kalbe ihtiyaç vardır.
Dünyada seçiciliğe dayalı kalite yolculuğu en eski metinlerinde dahi kendisine yer bulmuştur.
Sokrates’in, arkadaşı Phaedrus’a anlattığı bir hikâyede şöyle bir diyalog geçer.
Hikâyeye göre Kral Thamus bir gün sayılar, hesaplamalar, geometri, astronomi ve yazı gibi birçok şeyin mucidi olan Theut’u misafir eder. İcatlarla ilgili görüş alışverişinde bulunurlar. Kral Thamus anlatılan icatlarla ilgi çeşitli yorumlar yapar; icatlardan kimini beğenir kimini de beğenmez. Sıra yazıya geldiğinde ise ikili arasında, güncelliğini halen korumaya devam eden önemli bir konuşma geçer.
Theut: “Sayın kralım” diye seslenir Thamus’a, “bilgeliğin ve hafızanın reçetesini buldum, bu; Mısırlıların bilgeliğini ve hafızasını geliştirecek bir başarıdır.”
Her teknik buluşun hayatı kolaylaştırmasının yanında işin doğası gereği bazı olumsuz sonuçlar da içerebileceğine dair çekinceleri olan bilge Kral Thamus ise Theut’a şu anlamlı cevap verir:
“Ey mucitlerin piri, icat yapmak ayrı şey, icadın onu kullananlara fayda mı yoksa zarar mı getireceğini kestirmek ayrı şey. Harflerin babası olan sen sevgi dolayısıyla onlardan verecekleri neticenin tam aksini bekliyorsun. Yazıyı kullanmaya başlayanlar hafızlarını kullanmaktan vaz geçecekler ve unutkanlaşacaklar. Bir şeyleri hatırlamak için iç kaynaklarını kullanmak yerine harici bir takım işaretlere bel bağlayacaklar.”
Bu diyalogdan hareketle bizi hızla Alzheimer ve Demans’a sürükleyen günümüz günlük yaşam aktiviteleri ve özellikle de eğitim anlayışını tamamen dijital platform ve materyallere emanet ettiğimiz mevcut durumu nasıl değerlendirmeliyiz?
Öğretmen ve öğrencilerin kalem tutmayı unutmaya başladığı bu dijitalleşmenin bir sınırı olmamalı mıdır?
Kral Thamus’un bilge bakışı ile eğitim sistemimiz ve günlük yaşam akışımızı yeniden değerlendirmemiz gerekmez mi?
Her konuda olması gerektiği gibi dijitalleşmenin sınırları konusunda geniş çaplı yoğun eleştirel düşüncenin teşvik edildiği derin değerlendirmeler yapmamız gerekmiyor mu?
Tabii ki hayatımızın bütün alanlarında haklı olarak olması gereken dijital enstrümanları bütünüyle reddetmekten bahsetmiyoruz.
Ancak mevcut uygulamaların hayatımızdan neleri alıp götürdüğüne dair bir kâr-zarar cetveli çıkarmamız aklın gereği değil midir?
Bu ve benzeri sosyal meselelerde toplumun çoğunluğu, ya Theut’la Luther’in saf penceresinden bakarak üzerine atlıyor veya tamamen kapıyı kapatmayı yeğliyor.
Oysa olması gereken, Theut’la Luther’in iyimserliğini dengelemek için Kral Thamus’un ihtiyatlı yaklaşımını, çekincesini, önsezisini ve bilgeliğini koymak olmamalıdır?
Genel tarih, ekseriyetle Kral Thamus’un haklılığına işaret ediyor.
Kral Thamus günümüz dijitalleşmesine de rehberlik yapacak tespitini şu cümlelerle tamamlıyor:
“Sen hafıza için değil, hatırlama için bir reçete keşfettin. Bilgeliğe gelince, öğrencilerin, hakikati olmayan bilgelikleri sayesinde şöhrete ulaşacaklar fakat bir yol göstericiden yoksun öğrencilerin sadece malumat sahibi olacaklar. Sonuçta belki bilgili sayılacaklar ama birçok şeyin cahili olacaklar. Gerçek birer bilge olmak yerine bilgeliğin gururuyla yetinen bu insanlar toplum için de birer yük haline gelecekler.”
Peygamberimiz (s.a.v) kendisine ikram edilen bir tepsi meyve içerisinden bir adet seçti ve kıyamete kadar sosyal hayatın her aşamasında başvurabileceğimiz şu kısa ve öz kuralı dile getiriyor.
“Seçmek sünnettir”
Öyle akıl ve kalbi uyanık her mümin kendisine sunulan her şey için Kur’an ve Sahih sünnet rehberliğinde “seçici” bir tavır takınmalıdır.
Good can come from evil, and evil can come from good!
(On Digitalization)
Human beings, sent down from paradise to earth for a test, must be in a constant state of vigilance and caution.
The One who arranges the examination hall invites us to this state of uninterrupted vigilance and caution as follows:
“Even if it is difficult for you, it is obligatory upon you to fight. An unpleasant thing may be good for you, and a pleasant thing may be bad for you. Allah knows, and you do not know.” (Al-Baqara, 2:216).
The programs of wickedness and piety (Al-Shams, 91:8) instilled in humans from birth are thoroughly mixed so that humans can distinguish between things with their active intellect and heart.
Of course, halal and haram are clear, but an active intellect and heart are also needed to identify the doubts in between.
The journey of quality based on selectivity has found its place even in the oldest texts.
In a story Socrates told his friend Phaedrus, the following dialogue takes place:
According to the story, King Thamus one day hosts Theut, the inventor of many things such as numbers, calculations, geometry, astronomy, and writing. They exchange views on inventions.
King Thamus makes various comments on the inventions described; he likes some and dislikes others. When it comes to writing, an important conversation takes place between the two that remains relevant today. Theut says to Thamus,
"My lord, I have found the recipe for wisdom and memory; this is an achievement that will improve the wisdom and memory of the Egyptians."
King Thamus, wise and concerned that every technical invention, while making life easier, may inherently have some negative consequences, gives Theut this meaningful reply:
“O master of inventors, inventing something is one thing, but predicting whether that invention will benefit or harm those who use it is another. You, the father of letters, expect the exact opposite of what they will produce out of love. Those who begin to use writing will abandon their memories and become forgetful. Instead of using their inner resources to remember things, they will rely on external signs.”
Based on this dialogue, how should we evaluate the current situation, where we have completely entrusted our daily life activities, and especially our understanding of education, to digital platforms and materials, rapidly leading us towards Alzheimer's and dementia?
Shouldn't there be a limit to this digitalization, where teachers and students are beginning to forget how to hold a pen?
Shouldn't we re-evaluate our education system and the flow of our daily lives with the wise perspective of King Thamus?
As with everything else, shouldn't we be conducting in-depth assessments, encouraging widespread and intense critical thinking about the limits of digitalization?
Of course, we're not talking about completely rejecting the digital tools that are rightfully necessary in all areas of our lives.
But isn't it reasonable to draw up a cost-benefit analysis of what current practices are taking away from our lives?
In these and similar social issues, the majority of society either jumps on it through the naive lens of Theut and Luther, or prefers to close the door completely.
But shouldn't we be balancing the optimism of Theut and Luther with the cautious approach, reservations, intuition, and wisdom of King Thamus?
General history largely points to King Thamus being right.
King Thamus concludes his observation, which will also guide our modern digitalization, with these words:
“You have discovered a recipe not for memory, but for remembering. As for wisdom, your students will achieve fame through their wisdom that is not based on truth, but those students who lack a guide will only possess information. In the end, they may be considered knowledgeable, but they will be ignorant of many things. Instead of becoming true sages, these people, content with the pride of wisdom, will become a burden to society.”
Our Prophet (peace be upon him) chose one fruit from a tray offered to him and expressed this short and concise rule that we can apply in every aspect of social life until the Day of Judgment:
“Choosing is Sunnah.”
Therefore, every believer with an awakened mind and heart should adopt a “selective” attitude towards everything offered to them, guided by the Quran and authentic Sunnah.