MİZAÇ -2- ( HUY, TABİAT )
Her insanın yaratılıştan gelen kendine has ve onu diğer insanlardan ayıran yapısal bir özelliği vardır. Bunun adına mizaç ( huy, tabiat ) denir. Fakat mizaç demek, sadece şu veya bu demek değildir. Baskın olan ve kendini ön plana çıkaran özellik denebilir. Tarih boyu kişilerin yapısal özellikleri, genel olarak üç grupta toplanmıştır. Kuvve-i Gadabiyye, Kuvve-i Şeheviyye Kuvve-i Akliyye.
Bazı insanlar, liderlik özelliğine sahip, baskın, güçlü bir kişiliğe sahipken bazıları ise duygusal, şair ruhlu ve anlam dünyaları zengin insanlardır. Yine bazı kişiler, okuma ve yazma yönleri çok güçlü olup akademik çalışma yapmaya meyilli iken, bazıları ise çok hareketli, şen şakrak, gezmeyi seven ve eğlence odaklı yaşayanlardır.
Bu özelliklerin hepsi bir kişide toplanabilir mi? Tabi ki bu mümkündür. Fakat mizaç ilmi, genel olarak bu özelliklerin her birinin bir kişide baskın olarak var olabileceğini ortaya koyuyor ki insanları ayrı ayrı incelediğimizde de bu durumun böyle olduğu gözlemlenebilir.
Enneagram ilminde bu hususlar detaylı bir şekilde incelenmiştir. Biz burada konuyu sadece ana hatlarıyla ele alıp anlamaya çalışıyoruz. Yukarıda saydığımız kişilik özeliklerinin hem sağlıklı hem de sağlıksız tarafları doğuştan kişide mevcuttur. Burada kişinin mizacının hangi tarafını ortaya çıkardığı mühimdir.
Mesela baskın ve liderlik özelliği olan bir kişi, bu özelliğini sağlıklı yönde kullandığında topluma faydalı bir birey olabilir. Aynı kişi bu özelliğini sağlıksız bir şekilde kullandığında ise liderlik yapacağım derken insanlara zulmedebilir ve onlara kaba davranarak onları incitebilir.
Anlam ve derin düşünce tarafı baskın olan bir kişi, şiir yazmada, düşünce üretmede çok etkin ve sağlıklı davranış sergileyebilir. Fakat aynı kişi, bir şeyi fazla düşünerek ona takıldığında önünde odaklanması gereken şeyi kaçırabilir.
Yine hareketli, eğlenceli ve pozitif bir kişi, ortamı neşelendirir, kaos durumlarında rahatlatıcı bir özelliğe sahiptir. Fakat aynı kişi, hayatı ciddiye almayıp sadece eğlence odaklı yaşar da hiçbir şeyi disiplinli bir şekilde başaramazsa bu da o kişinin sağlıksız davrandığını gösterir.
Bilmiyorum ki insanı bu kadar irdelemeye gerek var mı? Aslında burada niyet devreye giriyor. Şayet biz burada nefis terbiyesi odaklı bir anlayışla insanı tanımaya çalışırsak bu, bize çok fayda sağlayacaktır. Fakat daha önce de belirttiğim gibi insanları etiketlemeye ve onlara suizanla yaklaşmaya sebep olacaksa faydadan çok zararı dokunacaktır. Peki burada nefis terbiyesi yapacağım yönümü nasıl tespit edeceğim? Bu konuyu kişilik bahsinde detaylı bir şekilde ele alacağız. Selametle...